Ga naar inhoud
Digitale Encyclopedie van Mierlo
Verken deze collectie in compacte pagina’s. Alleen de dossiers op deze pagina worden geladen.
Collectie
Angst, geloof en bestuurlijke macht Heksenvervolging ontstond niet uit één oorzaak. In de zestiende eeuw leefden geloof in magie, angst voor ziekte en misoogst, religieuze spanningen en sterke ideeën over duivel en zonde naast elkaar. Lokale conflicten en persoonlijke reputaties konden een beschuldiging vervolgens versterken. In Peelland ontstond in 1595 een opvallende vervolgingsgolf. Beschuldigingen uit […]
Geen veroordeelde heks, maar een nabestaande Anneken Boons-Baten hoort bij de geschiedenis van de Mierlose heksenprocessen, maar zij was niet een van de geëxecuteerde vrouwen. Zij was weduwe van Jacob Boons en schoonzus van Catharina Boons, beter bekend als Lyncken Pastoirs. Catharina werkte als dienstbode van pastoor Adriaan Verrijt en werd tijdens de processen beschuldigd, […]
Een karig bestaan kon snel omslaan in nood Veel Mierlose gezinnen leefden eeuwenlang van kleine landbouwbedrijven, weven of ambacht. Het gezinsinkomen was vaak afhankelijk van het werk van meerdere gezinsleden. Een heemkundige reconstructie van de jaren 1760 beschrijft arbeidsdagen van twaalf uur of langer en een bestaan waarin ziekte, misoogst of een strenge winter een […]
Hoge sterfte in 1830–1832 In de jaren van de Belgische Opstand heerste in Mierlo en omgeving cholera. Lokale bronnen wijzen op zeer hoge sterftecijfers in 1830, 1831 en vooral 1832. Armoede, slechte hygiënische omstandigheden en beperkte medische hulp maakten bestrijding moeilijk. Een voormalige predikantenwoning werd ingericht voor opvang van zieken. Gemeentelijke maatregelen Burgemeester Ververs stelde […]
Vrouwen veroordeeld op beschuldigingen van toverij De bekendste Mierlose slachtoffers van de processen van 1595 zijn Marie Baten, Heijl Bellen, Lys Cuypers, Jenneken Gordtkens en Catharina Boons/Lyncken Pastoirs. Zij werden na waterproeven en verhoren veroordeeld en op 18 september 1595 geëxecuteerd. De dossiers laten zien hoe kwetsbaar een verdachte positie was. Een slechte reputatie, ruzie, […]
Ziekte kon een dorp ontwrichten Besmettelijke ziekten vormden vóór moderne hygiëne, vaccinatie en antibiotica een voortdurende bedreiging. Mierlo werd in verschillende eeuwen getroffen door epidemieën die in korte tijd veel slachtoffers maakten. De lokale Canon noemt als belangrijke voorbeelden pest in 1636, rode loop in 1779, pokken in 1824 en cholera vanaf 1830. Van gebed […]
Beschuldigd nadat haar naam was genoemd Heijl Bellen werd gearresteerd nadat Marie Baten haar naam had genoemd. Samen met andere vrouwen werd zij opgesloten op het kasteel van Mierlo en naar de watermolen op Stipdonk gebracht voor een waterproef. De lokale reconstructie benadrukt dat er aanvankelijk nauwelijks concrete klachten uit de gemeenschap tegen haar waren. […]
Ongelukken als onderdeel van lokale geschiedenis Naast oorlog, brand en epidemieën werd Mierlo door de eeuwen heen getroffen door verkeers-, arbeids-, water- en andere ongevallen. Zulke gebeurtenissen komen vaak slechts één keer in een krantenbericht, politierapport of familiearchief voor. De twintigste eeuw bracht nieuwe risico’s: gemotoriseerd verkeer, industrie en luchtvaart. Heemkundekring Myerle publiceerde bijvoorbeeld over […]
Een verdachte die weinig wilde zeggen Jenneken Gordtkens werd op 12 september 1595 samen met andere Mierlose vrouwen opgepakt. Zij onderging dezelfde dag de waterproef. Volgens de heemkundige reconstructie waren er ook tegen haar aanvankelijk weinig concrete beschuldigingen. Tijdens haar eerste verhoor lukte het de ondervragers niet om een bekentenis te verkrijgen. Onder druk alsnog […]
De eerste Mierlose verdachte in 1595 Marie Baten werd begin september 1595 het middelpunt van de Mierlose vervolging. Volgens de procesreconstructie woonde zij bij de kerk en had zij al een reputatie die met toverij in verband werd gebracht. Op 9 september werd zij gearresteerd. Op 11 september onderging zij in Geldrop een waterproef. Ze […]
Geschiedenis bevat ook onzekerheid Niet iedere vraag over Mierlo kan met de huidige bronnen definitief worden beantwoord. Soms ontbreken originele documenten, spreken transcripties elkaar tegen of is een latere traditie veel stelliger geworden dan het beschikbare bewijs toestaat. Voorbeelden zijn de precieze vroegste genealogie van de Heren van Mierlo, de exacte bouwfase van het oudste […]
Straffen moesten ook zichtbaar zijn In vroegere rechtssystemen had straf niet alleen als doel een veroordeelde te treffen. Openbaarheid kon ook dienen om de gemeenschap te waarschuwen en de eer of sociale positie van de veroordeelde aan te tasten. Daarom kwamen schandstraffen, publieke bekendmakingen en andere vormen van vernedering voor. Verbanning verwijderde een persoon tijdelijk […]
De uitbraak van 1636 Een van de bekendste vroege epidemieën in Mierlo is de pestuitbraak van 1636. Lokale bronnen plaatsen het begin van de uitbraak in het voorjaar in het gehucht Overakker. De ziekte kon in een gemeenschap met beperkte medische kennis en nauwe sociale contacten verwoestend uitpakken. Angst voor besmetting beïnvloedde handel, bezoek en […]
Kinderpokken in Mierlo Pokken vormden in de negentiende eeuw nog een reële bedreiging. Een goed gedocumenteerd Mierloos geval vond plaats in 1824, toen de veertienjarige Barbara Hartman ziek in Mierlo aankwam en natuurlijke pokken bleek te hebben. Zij overleed op 9 april. Er werden ook andere ziektegevallen vastgesteld. De burgemeester liet bij besmette woningen waarschuwingen […]
Gebeurtenissen die het dorp collectief raakten Een ramp onderscheidt zich van een gewoon ongeval doordat de gevolgen een grotere groep of het hele dorp raken. In de Mierlose geschiedenis zijn verschillende gebeurtenissen zo in het collectieve geheugen terechtgekomen. De grote Marktstraatbrand van 1921 verwoestte tientallen woningen en liet 29 gezinnen zonder huis achter. Tijdens de […]
Lokale rechtspraak vóór de moderne rechtbank In de heerlijkheid Mierlo werd rechtspraak lokaal georganiseerd binnen het Brabantse juridische bestel. De heer beschikte over heerlijke rechten, terwijl schout en schepenen een centrale rol speelden bij onderzoek, getuigenverhoor, vonnis en bestuur. De bevoegdheden konden zowel civiele conflicten als strafzaken omvatten. Voor ernstige misdrijven gold de hoge jurisdictie […]
Een zware epidemie in 1779 De ‘rode loop’ was een ernstige vorm van dysenterie met bloederige diarree. In 1779 werd Mierlo hard getroffen. Pastoor Sebastianus van Kerckhoven hield een gedetailleerd verslag bij. Tussen 1 en 23 oktober overleden volgens die bron 68 inwoners aan de ziekte. Op 14 oktober telde de gemeentesecretaris 211 zieken. Beperkte […]
Bestuur en rechtspraak in één instelling Een schepenbank bestond uit lokale schepenen die onder leiding van de schout bestuurlijke en juridische taken uitvoerden. In een samenleving zonder moderne scheiding tussen gemeenteraad, bestuur en rechtbank liepen zulke functies in elkaar over. De schepenen legden verklaringen vast, behandelden transacties en spraken in rechtszaken vonnis. Hun stukken zijn […]
Van boete tot doodstraf Historische rechtspraak kende een breed scala aan straffen. Geldboetes en verbeurdverklaring kwamen veel voor, maar ook openbare vernedering, verbanning, lijfstraffen en in uitzonderlijke zware zaken de doodstraf. De aard van de straf hing af van periode, delict, rechtsgebied en juridische status van betrokkenen. Het is daarom onjuist om één vast strafstelsel […]
Een mooi verhaal is niet automatisch een historische bron Lokale geschiedenis zit vol sterke verhalen. Sommige blijken goed gedocumenteerd; andere zijn mondelinge overlevering, latere uitleg of folklore. De heksenprocessen zijn een duidelijk voorbeeld. De processtukken bewijzen dat mensen in 1595 van toverij werden beschuldigd en veroordeeld. Ze bewijzen niet dat die toverij werkelijk plaatsvond. Ook […]
Drie beschuldigden uit Mierlo-Hout Ook het toenmalige buurtschap ’t Hout, het latere Mierlo-Hout, werd in 1595 door de heksenvervolging getroffen. Marie Baten noemde tijdens een verhoor op 14 september drie vrouwen uit ’t Hout. Een van hen was Judth van Dorren. Zij werd opgepakt en bij vrouwen uit Lierop gevoegd die de waterproef moesten ondergaan. […]
