Ga naar inhoud
Drie beschuldigden uit Mierlo-Hout
Ook het toenmalige buurtschap ’t Hout, het latere Mierlo-Hout, werd in 1595 door de heksenvervolging getroffen. Marie Baten noemde tijdens een verhoor op 14 september drie vrouwen uit ’t Hout.
Een van hen was Judth van Dorren. Zij werd opgepakt en bij vrouwen uit Lierop gevoegd die de waterproef moesten ondergaan. In haar verhoor kwamen vervolgens de namen Margriet Muls en Theun Eumans naar voren.
Rechtsgang via Lierop
Opvallend is dat deze vrouwen door de Lieropse schepenen werden ondervraagd, hoewel zij uit Mierlo-Hout kwamen. Op 25 september werden de drie ter dood veroordeeld, samen met vrouwen uit Lierop.
De zaak van Lucia Janssen, ook Lucia Fransen genoemd, laat daarnaast zien dat de vervolging nog na september doorwerkte. Zij werd later vastgezet maar wist uiteindelijk aan executie te ontkomen.
Historische context en bronkritiek
Rechtspraak, epidemieën en rampen laten zien hoe kwetsbaar een vroegmoderne dorpsgemeenschap kon zijn. Bij strafzaken wordt onderscheid gemaakt tussen formele rechtspraak, dwang tijdens verhoren en latere lokale verhalen. De heksenprocessen van 1595 worden als vervolgings- en rechtsgeschiedenis behandeld en niet als bewijs dat beschuldigingen van hekserij werkelijk waar waren. Bij epidemieën worden ziektebenamingen uit historische bronnen bovendien niet zonder meer gelijkgesteld aan een moderne medische diagnose.
Verbanden binnen de encyclopedie
Het dossier Heksenprocessen van 1595 is via thematisch onderdeel met dit onderwerp verbonden. In september 1595 vond in Mierlo een reeks heksenprocessen plaats onder het bewind van heer Erasmus van Grevenbroeck.
Het dossier Deel 20 – Bijzondere verhalen, personen en dorpsherinneringen is via onderwerp met dit onderwerp verbonden. Deze deelpagina is de inhoudelijke hoofdingang van dit onderdeel van de Digitale Encyclopedie van Mierlo.
Bronnen en zekerheid
De onderbouwing combineert lokale historische publicaties, aanvullende bronnen. Tot de gebruikte bronlaag behoren Myerlese Koerier 2018-2 – Heksen uit Mierlo-Hout, Heemkundekring Myerle – Heksenvervolging in Mierlo 1595, Myerlese Koerier 2018-1 – Heksenverbranding schande van Mierlo, Canon van Mierlo – De heer en de heksen en 11 aanvullende bronnen. Waar een oudere publicatie en recenter onderzoek van elkaar verschillen, krijgt de meest directe of methodisch sterkste bron voorrang. Onzekerheden over datering, locatie of interpretatie blijven expliciet zichtbaar.
Mierlo-Hout binnen de toenmalige heerlijkheid
De zaken uit ’t Hout zijn ook bestuurlijk interessant. Het gebied behoorde historisch tot de heerlijkheid Mierlo, maar de procesgang liep deels via Lierop. Dat laat zien dat rechtspraktijk en geografische herkomst niet altijd één op één samenvielen. Voor de reconstructie moeten daarom niet alleen Mierlose stukken worden geraadpleegd, maar ook documenten uit aangrenzende rechtsgebieden en latere transcripties die de procesketen over meerdere plaatsen volgen.
De huidige bestuurlijke grens maakt de geschiedenis extra gevoelig voor misverstanden. Mierlo-Hout behoort tegenwoordig tot Helmond, terwijl het in de zestiende-eeuwse context bij Mierlo hoorde. In de encyclopedie wordt daarom steeds aangegeven welke historische gebiedsindeling op het beschreven moment gold. Dat voorkomt dat slachtoffers uit ’t Hout uit de Mierlose geschiedenis verdwijnen of juist zonder uitleg bij het huidige dorp Mierlo worden gerekend. De procesgeschiedenis is daarmee ook een voorbeeld van waarom historische geografie essentieel is voor lokale geschiedschrijving.
Een volgende stap is het reconstrueren van de woonplaatsen en familieverbanden van Judth van Dorren, Margriet Muls en Theun Eumans. Daarmee kan duidelijker worden hoe hun huishoudens binnen ’t Hout lagen en welke sociale verbindingen bestonden met Mierlo-Dorp en Lierop.
Bronnen en achtergrond
In de bronlaag is dit artikel expliciet verbonden met Heemkundekring Myerle – Heksenvervolging in Mierlo 1595, Myerlese Koerier 2018-2 – Heksen uit Mierlo-Hout, Canon van Mierlo – Canonuitgave 2022, Canon van Mierlo – De heer en de heksen en Erfgoed Brabant – De Venus van Mierlo. Die bronkoppeling wordt hier niet gebruikt om extra jaartallen of details te veronderstellen die niet in het bestaande dossier zijn onderbouwd. De uitbreiding legt vooral de herkomst en de samenhang van de bestaande kennis zichtbaarder vast. Wanneer bronnen verschillende soorten informatie bieden — bijvoorbeeld een archiefinventaris, lokale historische publicatie, officiële registratie of latere reconstructie — blijft het onderscheid tussen vastgelegd feit, interpretatie en lokale overlevering van belang.
Meer thematische verbanden
Historische aanbevelingen uit het bestaande kennisnetwerk. Canonieke relaties staan afzonderlijk onder “Verder ontdekken”.
- Anneken Boons-Baten
- Cholera
- De Mierlose slachtoffers
- Epidemieën
- Erasmus van Grevenbroeck tijdens de processen
- Heijl Bellen
- Historische ongevallen
- Jenneken Gordtkens
- Marie Baten
- Onopgeloste historische vragen
- Openbare vernedering en verbanning
- Pest
- Pokken
- Rampen
- Rechtspraak in de heerlijkheid
- Rode loop
- Schepenbank
- Straffen
- Volksverhalen versus feiten
- De naam Venus van Mierlo verklaard
- Bijzondere bezoekers
- Venus van Mierlo / Danseresje van Geldrop
- Mierlo en de wereld
- Van Mierlo naar Rome
- Filmarchief Kerssemakers
